Ai krijgt de schuld!
Ai krijgt steeds vaker de schuld van saneringen en ontslagrondes, en wordt vaak als iets gevaarlijks neergezet.
Niet een beetje gevaarlijk, maar meteen groots en dramatisch. "Skynet", de Ai uit de terminator films met Arnold Schwarzenegger als kwade robot. Doemscenario’s. Systemen die ons vervangen en de controle overnemen!
Dat soort angstverhalen doen het altijd goed. Ze zijn spannend, duidelijk en lekker ver weg (over 10 jaar is het zover…)
Maar juist daardoor missen ze het echte en acute probleem.
Het echte gevaar van Ai is niet dat het te slim wordt.
Het gevaar is dat het alles zó makkelijk maakt, dat wij stoppen met nadenken.
Laatst lag Claude er een halve dag uit (Claude = Ai Concurrent van ChatGPTt, die veel door programmeurs gebruikt wordt). Wereldwijd vielen grote groepen programmeurs ook stil. Niet omdat ze ineens niet meer konden programmeren. Die kennis was er nog gewoon. Maar hun manier van werken was 'ineens' weg.
Voor veel programmeurs is Ai inmiddels geen hulpmiddel meer dat “naast” het werk staat. Het zit in het denken zelf. Even sparren over een oplossing. Een alternatief laten voorstellen. Controleren of je niets over het hoofd ziet.
Programmeren en Juridische werkzaamheden hebben extreem geprofiteerd van Ai, schattingen variëren van 20 tot 30% productiviteit winsten.
Als dat wegvalt, stopt de (nieuwe) flow en moet je ineens zelf weer gaan… nadenken en dat duurt even.
Dat voelt heel anders dan wanneer ERP eruit ligt. Dat gebeurt wel eens, hoewel het vaker aan het netwerk ligt wat eruit geklapt is. Hoe dan ook, als het netwerk en daarmee ERP plat ligt schakelen mensen meteen over op bekende noodoplossingen. Offertes worden later ingevoerd. Gele briefjes etc. Iedereen moppert, Iedereen zucht, maar iedereen werkt door.
Netwerk / ERP-uitval is vooral irritatie. - Vervelend, maar overzichtelijk.
Bij Ai ligt dat anders, zeker als je er voor 20-30% van afhankelijk bent. Ai zit niet in het proces, maar in het hoofd.
Het helpt bij formuleren, afwegen, controleren. Als die laag wegvalt, gaan mensen twijfelen, uitstellen, stilvallen.
Netwerk / ERP dat stopt: kost wat extra tijd.
Ai dat stopt : werk valt stil, door onzekerheid.
Ai maakt mensen niet gelijker, maar juist ongelijker. In beroepen waar Ai grote impact heeft worden medewerkers niet dommer of slechter. Ze worden sterk afhankelijk, minder scherp…
Goede vakmensen gebruiken Ai als versneller. Ze denken (nog) sneller, dieper en verder. Ze slaan het bekende over en richten zich op de uitzonderingen. Ze zien altijd nog iets wat beter kan. Anderen volgen het systeem. Ze controleren minder. Ze vertrouwen op suggesties. En als dat systeem er even niet is, valt niet alleen het tempo weg, maar valt de motor stil.
Daarom raken goede vakmensen zelden overbodig, op werkvloer, kantoor of onderweg. Hun goede werk wordt niet overgenomen door minder getalenteerde collega's met Ai.
In de maakindustrie valt dit effect voorlopig nog mee. Een werkplaats, de werkvoorbereiding ligt niet plat omdat Ai uitvalt. Die ligt plat als de stroom eruit knalt.
Machines, materiaal en mensen bepalen daar de echte stilstand. IT, ERP en Ai zorgen vooral voor vertraging en gedoe, maar zelden voor een complete stop. Maar die buffer verdwijnt zodra Ai zijn intrede gaat doen in b.v. Ontwerp en werkvoorbereiding. Op het moment dat Ai ontwerp alternatieven gaat voorstellen, maakbaarheid “meedenkt” en routings invult, verschuift het van hulpmiddel naar denkpartner.
En dan gebeurt in de maakindustrie hetzelfde als nu bij programmeurs en juristen. Niet ineens, maar stap voor stap. Minder controle. Meer vertrouwen op suggesties. Minder overzicht. Minder robuust.
Ai gaat geen fabrieken uitzetten. Ai trekt geen stekkers eruit. Het echte risico is veel minder spectaculair, maar niet minder gevaarlijk: Het risico is dat mensen stoppen met actief nadenken, omdat het systeem meestal gelijk heeft. Dat zie je niet in dashboards, Dat merk je pas later. In fouten. In marges. In die ene vraag: hoe heeft dit kunnen gebeuren?
Begrijp me niet verkeerd, ik ben niet anti-Ai, ook ik gebruik het iedere dag. Dit is ook geen “vroeger was alles beter” verhaal. Ai mag werk makkelijker maken. Maar niet gedachteloos.
De 17e -eeuwse Wiskundige en Filosoof Rene Descartes zei ooit: “Ik denk, dus ik besta.”
In deze tijd van Ai geldt:
Blijf nadenken, dan blijf je relevant. - "De goede hebben altijd werk"
Februari 2026, Rob de Haas
Disclaimer - het plaatje is 100% gemaakt met Ai, de tekst is met Ai verbeterd (grammatica, taalfouten, flow) – zeg maar circa. 20%.